श्रीलिङ्गमहापुराण -[पूर्वभाग] -005

 श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पञ्चमोऽध्यायः

प्रजासृष्टिवर्णनं
॥ सूत उवाच ॥

यदा स्रष्टुं मतिं चक्रे मोहश्चासीन् महात्मनः ।
द्विजाश्च बुद्धिपूर्वं तु ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ॥ १ ॥
तमो मोहो महामोहस्तामिस्रश्चान्धसंज्ञितः ।
अविद्या पञ्चधा ह्येषा प्रादुर्भूता स्वयम्भुवः ॥ २ ॥

श्रीलिङ्गमहापुराण -[पूर्वभाग] -004

 श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे चतुर्थोऽध्यायः

सृष्टिप्रारम्भवर्णनं
॥ सूत उवाच ॥

अथ प्राथमिकस्येह यः कालस्तदहः स्मृतम् ।
सर्गस्य तादृशी रात्रिः प्राकृतस्य समासतः ॥ १ ॥
दिवा सृष्टिं विकुरुते रजन्यां प्रलयं विभुः ।
औपचारिकमस्यैतदहोरात्रं न विद्यते ॥ २ ॥

श्रीलिङ्गमहापुराण -[पूर्वभाग] -003

 श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे तृतीयोऽध्यायः

प्राकृतप्राथमिकसर्गकथनं
॥ सूत उवाच ॥

अलिङ्गो लिङ्गमूलं तु अव्यक्तं लिङ्गमुच्यते ।
अलिङ्गः शिव इत्युक्तो लिङ्गं शैवमिति स्मृतम् ॥ १ ॥
प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुर्लिङ्गमुत्तमम् ।
गन्धवर्णरसैर्हीनं शब्दस्पर्शादिवर्जितम् ॥ २ ॥

श्रीलिङ्गमहापुराण -[पूर्वभाग] -002

 श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे द्वितीयोऽध्यायः

अनुक्रमणिकावर्णनं
॥ सूत उवाच ॥

ईशानकल्पवृत्तान्तमधिकृत्य महात्मना ।
ब्रह्मणा कल्पितं पूर्वं पुराणं लैङ्गमुत्तमम् ॥ १ ॥
ग्रन्थकोटिप्रमाणं तु शतकोटिप्रविस्तरे ।
चतुर्लक्षेण संक्षिप्ते व्यासैः सर्वान्तरेषु वै ॥ २ ॥

श्रीलिङ्गमहापुराण -[पूर्वभाग] -001

 ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥

॥ ॐ नमः शिवाय ॥
श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे प्रथमोऽध्यायः
लिङ्गोद्भवप्रतिज्ञावर्णनं

नमो रुद्राय हरये ब्रह्मणे परमात्मने ।
प्रधानपुरुषेशाय सर्गस्थित्यन्तकारिणे ॥ १ ॥
नारदोऽभ्यर्च्य शैलेशे शङ्करं सङ्गमेश्वरे ।
हिरण्यगर्भे स्वर्लीने ह्यविमुक्ते महालये ॥ २ ॥

श्रीगणेशप्रिय चतुर्थी व्रत

श्रीगणेशप्रिय चतुर्थी व्रत— माहात्म्य एवं व्रत विधि

श्रीगणेशप्रिय चतुर्थी व्रत— माहात्म्य एवं व्रत विधि

शिवपुराण की कथा है — श्वेतकल्प में जब भगवान् शंकर के अमोघ त्रिशूल से पार्वतीनन्दन दण्डपाणि का मस्तक कट गया, तब पुत्रवत्सला जगज्जननी शिवा अत्यन्त दुःखी हुईं। उन्होंने बहुत—सी शक्तियों को उत्पन्न किया और उन्हें प्रलय मचाने की आज्ञा दे दीं। उन परम तेजस्विनी शक्तियों ने सर्वत्र संहार करना प्रारम्भ किया। प्रलय का दृश्य उपस्थित हो गया। देवगण हाहाकार करने लगे। तब समस्त भयनाशिनी जगदम्बा को प्रसन्न करने के लिये देवताओं ने उत्तर दिशा से हाथी का सिर लाकर शिवा—पुत्र के धड़ से जोड़ दिया। महेश्वर के तेज से पार्वती का प्रिय पुत्र जीवित हो गया। अपने पुत्र गजमुख को जीवित देखकर त्रैलोक्यजननी शिवा अत्यन्त प्रसन्न हुईं। उस समय दयामयी पार्वती को प्रसन्न करने के लिये ब्रह्मा, विष्णु और शिव आदि सभी देवताओं ने वहीं गणेश को 'सर्वाध्यक्ष' घोषित कर दिया।

तन्त्रसार के अनुसार श्रीगणेश

 तन्त्रसार के अनुसार श्रीगणेश

'तन्त्रसार के द्वितीय परिच्छेद में विभिन्न गाणपत्य-सम्प्रदायों के उपास्य (१) महागणेश, (२) हेरम्बगणेश, (३) हरिद्रागणेश, (४) उच्छिष्टगणेश के मन्त्र, ध्यान-पूजा और प्रयोगविधि विस्तृत रूप से वर्णित हैं। गाणपत्य-सम्प्रदाय की छः शाखाओं में से चार शाखाओं की पूजा-पद्धति की एक झलक संक्षेप में यहाँ प्रस्तुत की जा रही है।

(१) महागणेश या महागणपति
'तन्त्रसार ' में महागणेश के विविध ध्यान और मन्त्र दीख पड़ते हैं —

(क) महागणपति दशभुज और रक्त-वर्ण के हैं तथा (ख) प्रकारान्तर से महागणपति चतुर्भुज और गौरवर्ण भी हैं।

महागणपतिलोक — 'तन्त्रसार’में ‘महागणपति-लोक' का निम्नोक्त वर्णन देखा जाता है —

नवरत्नमयं द्वीपं स्मरेदिक्षुरसाम्बुधौ ।
तद्वीचिधौतपर्यन्तं मन्दमारुतसेवितम् ॥
मन्दारपारिजातादिकल्पवृक्षलताकुलम् ।
उद्भूतरत्नच्छायाभिररुणीकृतभूतलम् ॥
उद्यद्दिनकरेन्दुभ्यामुद्भासितदिगन्तरम् ।
तस्य मध्ये पारिजातं नवरत्नमयं स्मरेत् ॥
ऋतुभिः सेवितं षड्भिरनिशं प्रीतिवर्द्धनैः ।
तस्याधस्तान्महापीठे रचिते मातृकाम्बुजे ॥
षट्कोणान्तस्त्रिकोणस्थं महागणपतिं स्मरेत् ॥

(द्वितीय परिच्छेद में उद्धृत 'शारदातिलक' १३ । ३२–३४)

123